31 Αυγούστου 2011

Κατ’ οίκον εργασίες (1)

Εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, 2003

Σας θέτουμε υπόψη απόσπασμα της υπ’ αριθμ. 3/2003 πράξης του Τμήματος Πρωτοβάθμιας Εκ­παί­­δευ­σης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, το οποίο αναφέρεται στις κατ’ οίκον εργασίες, προ­κει­μέ­νου να ληφθεί υπόψη από τους εκπαιδευτικούς των δημοτικών σχολείων:

Ο χρόνος παραμονής των μαθητών στο σχολείο, σε σύγκριση με τον χρόνο παραμονής των μα­θη­τών των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, είναι αρκετά περιορισμένος. Γι’ αυτό θα πα­ρου­σι­ά­ζε­ται η ανάγκη μερικές εργασίες, που κανονικά θα έπρεπε να γίνονται στο σχολείο, να δί­νο­νται στους μαθητές να τις εκτελέσουν στο σπίτι. Πρόκειται για τις γνωστές κατ’ οίκον ερ­γα­σί­ες, το πολυσυζητημένο και πολυπαρεξηγημένο εκπαιδευτικό θέμα, που εξακολουθεί να εί­ναι ε­πί­και­ρο και πρέπει να αντιμετω­πίζεται με ιδιαίτερη παιδαγωγική ευαισθησία και με βά­ση τις αρ­χές της διδακτικής δεοντολογίας και το δικαίωμα του γονιού να βοηθήσει και του μα­θη­τή να βοηθηθεί.

Ιδιαίτερα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι πολλοί μαθητές παρακολουθούν και το πρό­­γραμ­μα του ολοήμερου σχολείου, το οποίο επεκτείνεται και υπόσχεται πολλά για την εκ­παί­δευ­ση και την κοινωνία. Αυτός ο πολλά υποσχόμενος θεσμός του ολοήμερου σχολείου κιν­δυ­νεύ­ει να υπονο­μευθεί από την κατάχρηση των κατ’ οίκον εργασιών. Και αυτό θα συμ­βεί αν, από κακή εκτίμηση της επιδίωξης για προετοιμασία των μαθητών για την επόμενη μέ­ρα, που είναι μια από τις βασικές επιδιώξεις του ολοήμερου σχολείου αλλά όχι η μοναδική, δο­θεί ι­δι­αί­τε­ρη έμφαση στις κατ’ οίκον εργασίες και παραμεληθεί το υπόλοιπο πρόγραμμα. Ε­πο­μέ­νως, η διαφύλαξη της φιλοσοφίας και των επιδιώξεων του ολοήμερου σχολείου, όπως αυ­τή προσ­δι­ο­ρί­ζε­ται στις επίσημες εγκυκλίους του ΥΠΕΠΘ, είναι ένας ακόμη λόγος που συ­νη­γο­ρεί στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών, ώ­στε να ολοκληρώνονται μέσα στο χρο­νι­κό διάστημα που διατίθεται γι’ αυτές και όχι να λειτουργούν εις βάρος των άλλων α­ντι­κει­μέ­νων και δραστηριοτήτων του ολοήμερου σχολείου, ούτε και να μέ­νουν για το σπίτι.

Στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών συμβάλλει αποφασιστικά η ποιότητα και η σω­στή προετοιμασία τους. Οι εργασίες που ίσως είναι απαραίτητο να ανατίθενται ως κατ’ οί­κον ερ­γα­­σί­ες πρέπει να έχουν τα εξής γνωρίσματα:
● Να μην είναι απλές αντιγραφές (από εγκυκλοπαίδειες κτλ.) και απομνημονεύσεις.
● Να είναι δυνατόν να εκτελεστούν από τα παιδιά χωρίς βοήθεια των γονιών. Γι’ αυτό κρί­νε­ται σκόπιμο να εξατομικεύονται όσο είναι δυνατόν.
● Να τις έχει προετοιμάσει ο δάσκαλος, σταθμίζοντας και τη δυσκολία και τη διάρκειά τους, με βάση τον μέσο μαθητή.
● Να μην περιέχουν δυσκολίες άλλες εκτός από ό,τι συγκεκριμένο προβλέπεται κάθε φορά να ε­λεγχθεί.
● Να δίνονται έπειτα από συζήτηση με τους μαθητές, ώστε να διευκρινίζονται οι δυ­σκο­λί­ες τους και να εξασφαλίζεται η συγκατάθεσή τους.
● Να μη δίνονται ως τιμωρίες.
● Να είναι δυνατή η παρακολούθηση και η διόρθωσή τους από τον δάσκαλο και να μη δί­νο­νται ό­ταν δεν πρόκειται να ελεγχθούν.
● Να είναι απαραίτητες για την απόκτηση μιας δεξιότητας.
● Να συμβάλλουν στην προετοιμασία της επόμενης ενότητας, χωρίς αυτό να γίνεται κατά σύ­στη­μα και υποχρεωτικά.
● Στην περίπτωση εργασιών και ασκήσεων που περιέχονται στα βιβλία να μην απαιτείται α­ντι­­γρα­φή των εκφωνήσεών τους στο τετράδιο.
● Να μην απαιτείται γραπτή εκτέλεση εργασιών που μπορούν να γίνουν με ευκολότερο και οι­κο­­νο­μι­κό­τε­ρο τρόπο (όπως είναι π.χ. η επισήμανση στοιχείων πάνω στο κείμενο με ση­μά­δια και η προφορική τους ανακοίνωση).
● Να μη δίνονται εργασίες τεχνικής φύσεως (χάρτες, κατασκευές κτλ.), αν προηγουμένως ο δά­­σκα­λος δεν έχει δείξει στους μαθητές πώς γίνονται και δεν τους έχει ασκήσει μέσα στην τά­ξη.
● Να μη δίνονται για τις ημέρες αργίας του σχολείου περισσότερες εργασίες από όσες τις άλ­­λες μέρες.
● Η εκτέλεσή τους για όλα τα μαθήματα να μην απαιτεί περισσότερα από περίπου 30΄ για τις Α΄ και Β΄ τάξεις, 40΄ για τις Γ΄ και Δ΄ τάξεις και 60΄ για τις Ε΄ και ΣΤ΄ τάξεις.

Ειδικότερα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα εξής:

● Καταρχήν, όλες οι εργασίες πρέπει να κινούνται στις αρχές και τη φιλοσοφία του Δι­α­θε­μα­τι­κού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) και του Αναλυτικού Προ­γράμ­μα­τος Σπου­δών (ΑΠΣ) και τις Συμπληρωματικές Οδηγίες του Π.Ι. για όλα τα μαθήματα.
● Για το γλωσσικό μάθημα, εκτός από αυτά που αναφέρονται στο βιβλίο δασκάλου, οι μα­θη­τές των μικρότερων τάξεων (Α΄ και Β΄), για περισσότερη άσκηση στη γραφή, αντιγράφουν σε χω­ρι­στό τε­τράδιο το κείμενο της άσκησης «Γράφω και μαθαίνω» των βιβλίων «Η γλώσσα μου».
● Οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων σε τετράδιο εργασιών για το γλωσσικό μάθημα μπο­ρούν, για παράδειγμα, να συμπληρώνουν ασκήσεις που συμβάλλουν στον εμπλουτισμό του λε­ξι­λο­γί­ου τους και συγκεκριμένα ασκήσεις που τα βοηθούν να «συλλαμβάνουν» τη σημασία των λέξεων με ό­λους τους δυνατούς τρόπους (σύνδεση των λέξεων με τα πράγματα, συμ­φρα­ζό­με­να, κυριολεκτική και μεταφορική χρήση, παραγωγή και σύνθεση, περιφράσεις, ι­δι­ω­τι­σμούς και ιδιωματισμούς, συ­σχέτιση συνωνύμων και αντιθέτων, σχήματα λόγου κτλ.). Γι’ αυ­τές τις δραστηριότητες χρήσιμο εί­ναι οι μαθητές να συμβουλεύονται κατάλληλα λεξικά: ορ­θο­γρα­φι­κά, σημασιολογικά, συνωνύμων κ.ά.
● Στο ίδιο τετράδιο συνθέτουν περιληπτικά κείμενα από το μάθημα της γλώσσας ή και από άλ­λα μαθήματα, με την προϋπόθεση ότι έχουν διδαχθεί στην τάξη τους συστηματικά να ε­πι­ση­μαί­νουν τα ουσιώδη μέσα σε μια πρόταση ή μια παράγραφο, παραλείποντας τα μη ου­σι­ώ­δη, καθώς επίσης και να πυκνώνουν μια πρόταση, μια παράγραφο, ένα κείμενο. Εάν δεν έ­χουν ασκηθεί οι μαθητές σε πα­ρόμοιες δραστηριότητες, δε θα μπορέσουν να συν­θέ­σουν μια ι­κα­νο­ποι­η­τι­κή περίληψη, γι’ αυτό και δεν πρέπει να τους το απαιτούμε.
● Σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε ως κατ’ οίκον εργασίες ασκήσεις παραγωγής λό­γου («Σκέφτομαι και γράφω»), ασκήσεις τεχνολόγησης και χρονικών αντικαταστάσεων.
● Αυτά που τονίστηκαν πιο πάνω για το γλωσσικό μάθημα ισχύουν και για τα άλλα μα­θή­μα­τα. Πρέ­πει δηλαδή, αν κριθεί απαραίτητο να δοθούν για το σπίτι εργασίες, αυτές να κι­νού­νται στις αρχές και τη φιλοσοφία του ΔΕΠΠΣ και του ΑΠΣ και των Συμπληρωματικών Ο­δη­γι­ών του Π.Ι. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι για το μάθημα της Ιστορίας τα παιδιά με­λε­τούν μια δυο φο­ρές τη συγκεκριμένη ε­νότητα, εντοπίζουν τα κυριότερα σημεία και τις νέες έννοιες που πι­θα­νόν διδάχθηκαν, ώστε να είναι σε θέση να αποδίδουν το περιεχόμενο της ενότητας, χω­ρίς να υποχρεώνονται να αποστηθίσουν ούτε το βασικό κείμενο ούτε τα συνοδευτικά κείμενα. Εν­δε­χο­μέ­νως να χρειαστεί να συμπληρώσουν στο τετράδιο εργασιών, που προβλέπεται να τους μοιραστεί από τον ΟΕΔΒ, ένα ανακεφαλαιωτικό κεί­μενο, αν αυτό βέβαια δεν έγινε στο σχο­λεί­ο.

Εννοείται ότι σε καμία περίπτωση δεν αναθέτουμε στους μαθητές να αντιγράφουν πρόσθετες πλη­­ρο­φο­ρί­ες από βιβλία και εγκυκλοπαίδειες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να α­να­τρέ­χουν σε πηγές για να ερευνήσουν κάποια θέματα και να τα αποδώσουν γραπτά με δη­μι­ουρ­γι­κό συνθετικό τρόπο (σύντομο δοκίμιο).

Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι στον εξορθολογισμό των κατ’ οίκον εργασιών συμ­βάλ­­λουν η συστηματική ενημέρωση των γονέων, η συνεργασία όλων των εκπαιδευτικών της σχο­λι­κής μονάδας, η συνεργασία με τον σχολικό σύμβουλο, ο σωστός προγραμματισμός, η κα­τάλ­λη­λη προε­τοιμασία και η αυστηρή τήρηση του ωραρίου.

ΠΗΓΗ: Εγκύκλιος Φ.12/428/85241/Γ1/18.08.2003

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου