3 Ιανουαρίου 2011

Εφηβεία: οδηγίες για μια δύσκολη ηλικία

Από την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία

Η εφηβεία είναι μια δύσκολη ηλικία, γεμάτη αλλαγές. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται ο­ρι­σμέ­να από τα ιδιαίτερα ζητήματα που απασχολούν τους εφήβους, αλλά και τους γονείς τους, κα­τά την περίοδο αυτή.

Εφηβεία και αλλαγές

 1  Η έναρξη της εφηβείας σηματοδοτείται από αλλαγές στο σώμα και την εμφάνιση των παι­διών (εμ­φάνιση στήθους και περιόδου για τα κορίτσια, τριχοφυΐα, αύξηση του ύψους, βά­θε­μα της φωνής για τα αγόρια κτλ.), οι οποίες τα προβληματίζουν πολύ. Αρχίζουν να συγκρίνουν τον εαυτό τους με τους συνομηλίκους και να εντοπίζουν ομοιότητες και διαφορές. Βάσει αυ­τής της σύγκρισης αυτο­προσδιορίζονται.
Μιλήστε τους για τις αλλαγές που θα πρέπει να περιμένουν πριν από την έναρξη της ε­φη­βεί­ας (πριν τα 8-9 χρόνια για τα κορίτσια και τα 10-12 για τα αγόρια) και προετοιμάστε τα.
Εξηγήστε τους ότι δε μεγαλώνουν όλα τα παιδιά με τους ίδιους ρυθμούς και ότι είναι φυ­σι­ο­λο­γι­κό να διαφέρουν μεταξύ τους.
Προετοιμάστε το κορίτσι για την έναρξη της περιόδου και το αγόρι για το ζήτημα των ο­νει­ρώ­ξε­ων, ώστε να μην τρομοκρατηθούν και θεωρήσουν ότι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα υ­γεί­ας.

 2  Αλλαγές παρατηρούνται και στη συμπεριφορά. Κυκλοθυμία, έντονα συναισθήματα, α­να­σφά­λει­α για την εμφάνισή τους και ισχυρή ευαισθητοποίηση για τα γύρω τους ζητήματα, κα­θώς και για τα πα­γκόσμια γεγονότα, ταράζουν τους εφήβους και αναστατώνουν την ψυ­χο­λο­γί­α τους. Για πρώτη φο­ρά αρχίζουν να αμφισβητούν τους γονείς τους και να επιζητούν πε­ρισ­σό­τε­ρο την επαφή με τους συ­νομηλίκους.
Δείξτε τους ότι καταλαβαίνετε τις ανησυχίες τους, σεβαστείτε τις σκέψεις και τις ιδέες τους και δε­χτείτε την αυξημένη πλέον ανάγκη τους για προσωπικό χώρο.
Αντιληφθείτε ότι έχουν μπει στον δύσκολο δρόμο της ενηλικίωσης και θυμηθείτε πόσο δύ­σκο­λα ή­ταν τα πράγματα και για εσάς όταν βρισκόσασταν στην ηλικία τους.

Ο ψυχικός κόσμος των εφήβων

 3  Η εφηβεία είναι μια ψυχολογικά ταραγμένη περίοδος. Καθώς τα παιδιά οδεύουν προς την ε­νη­λι­κί­ω­­ση και πασχίζουν να αποκτήσουν και να εδραιώσουν την ανεξαρτησία τους, περνούν μέ­σα από διά­φορες φάσεις που επηρεάζουν τον ψυχισμό τους. Μεγαλώνοντας, αυξάνεται και η πίεση που δέχο­νται από τους γονείς, τους φίλους, την κοινωνία κι αυτό αποτελεί για μερικά τε­ρά­στι­α δυσκολία.
Δείξτε την αγάπη και τη συμπαράστασή σας.
Κοινωνήστε τους τις αξίες σας και θέστε τους όρια και απαιτήσεις, επιτρέποντάς τους όμως να δια­τηρήσουν την ελευθερία τους.
Καλλιεργήστε τον διάλογο και δημιουργήστε μαζί τους μια σχέση όπου θα κυριαρχούν η ει­λι­κρί­νει­­α, η εμπιστοσύνη και ο σεβασμός.
Αναθέστε τους καθήκοντα και παραχωρήστε τους ελευθερίες και προνόμια όσο θα με­γα­λώ­νουν.
Δώστε ιδιαίτερη σημασία σε προειδοποιητικά σημάδια, όπως είναι τα έντονα προβλήματα συ­γκέ­­ντρω­σης, η απότομη πρόσληψη ή απώλεια βάρους, η μελαγχολία, η έλλειψη εν­δι­α­φέ­ρο­ντος για ο­τιδήποτε, οι αϋπνίες, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή η παραβατική συ­μπε­ρι­φο­ρά, που εν­δέ­χε­ται να μαρ­τυρούν την ύπαρξη κάποιου βαθύτερου προβλήματος. Σε μια τέτοια πε­ρί­πτω­ση ρωτήστε το παιδί σας τι το απασχολεί και μη διστάσετε να ζητήσετε τη βοήθεια κά­ποιου ειδικού.

 4  Το ζήτημα της αυτοκτονίας βασανίζει πολλούς εφήβους και τους γονείς τους. Τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φο­ρές η απόφαση του εφήβου να δώσει τέλος στη ζωή του οφείλεται σε κάποια ψυχική δι­α­τα­ρα­χή, ό­πως μανιοκατάθλιψη ή κατάθλιψη, που μπορεί να αντιμετωπιστεί με ιατρική βοή­θει­α εάν γίνει γρή­γορα αντιληπτή. Υπάρχουν σημάδια που δείχνουν ότι ένας έφηβος ί­σως αποπειραθεί να αυτοκτονή­σει, όπως έντονες αλλαγές στην εμφάνιση (ατημέλητα ρού­χα), τις συνήθειες ή τη συμπεριφορά του, βίαιες αντιδράσεις, κατάχρηση ουσιών, αίσθηση μα­ται­ό­τη­τας και αδυναμίας να αντιμετωπίσει τη ζωή, παράπονα για σωματικές ενοχλήσεις ή ορ­γή όταν δέχεται επιδοκιμαστικά σχόλια. Ένας έ­φηβος που μιλάει διαρκώς για τον θάνατο, ε­πι­δει­κνύ­ει έντονα αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, εκ­φράζεται για τον εαυτό του χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντάς τον κακό, ένοχο ή άχρηστο, κλείνει τις εκκρεμότητές του (π.χ. χαρίζοντας τα πράγματά του) ή χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «θα φύγω», «τίποτα δεν έχει πια σημασία», «δεν μπο­ρεί να γίνει τίποτα» και άλλα συναφή, ίσως έχει ήδη αποφασίσει να αυτοκτονήσει.
Έχετε πάντα τον νου σας για τέτοιου είδους ενδείξεις και μη διστάσετε να μιλήσετε με το παι­δί σχετικά με τις ανησυχίες σας ή να το παραπέμψετε σε κάποιον ειδικό.
Μην αγνοείτε τα προειδοποιητικά σημάδια και μη θεωρείτε τη συμπεριφορά του παιδιάστικη. Στο 80% των περιπτώσεων αυτοκτονίας υπήρχε κάποιου είδους προειδοποίηση που όμως δε λή­φθη­κε σο­βαρά υπόψη.

Προβλήματα υγείας στην εφηβεία

 5  Κατά την έναρξη, το μέσον και το τέλος της εφηβείας θα πρέπει να διενεργείται πλήρης ι­α­τρι­κός έ­λεγχος των εφήβων, για να διαπιστωθεί η υγιής και φυσιολογική ανάπτυξή τους και να αποκλει­σθούν τυχόν προβλήματα. Θα πρέπει να ολοκληρωθεί η σειρά των αναγκαίων εμ­βο­λι­α­σμών και να τους δοθούν συμβουλές που αφορούν την υγεία, την υγιεινή και την α­σφά­λει­ά τους. Ζητήματα που αφορούν την υγιή σεξουαλική δραστηριότητα, τη χρήση και κα­τά­χρη­ση αλκοόλ και άλλων ουσιών, το κάπνισμα, την ασφαλή οδήγηση και τις μαθησιακές δυ­σκο­λί­ες εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτή­των του γιατρού σας και θα πρέπει να συζητηθούν με το παιδί διεξοδικά.

 6  Ένα από τα συνηθισμένα προβλήματα της εφηβείας είναι οι διατροφικές διαταραχές, ό­πως η ανορε­ξία ή η βουλιμία. Τέτοια φαινόμενα χαρακτηρίζονται από κακή σχέση με το φα­γη­τό, αλλά και δια­ταραγμένη εικόνα των εφήβων για τον εαυτό και την εμφάνισή τους. Τα προ­βλή­μα­τα που σχετίζο­νται με τη διατροφή οφείλονται σε ψυχολογικούς αλλά και κοι­νω­νι­κούς παράγοντες, με κυριότερο τα πρότυπα της σημερινής κοινωνίας που θέλουν τους αν­θρώ­πους πολύ αδύνατους.
Θα πρέπει να δείχνετε προσοχή σε ενδείξεις όπως είναι η μεγάλη και απότομη απώλεια βά­ρους, η έντονη ενασχόληση με το φαγητό και η επιθυμία για συνεχή δίαιτα, η ακανόνιστη πε­ρί­ο­δος στα κο­ρίτσια, τα θαμπά μαλλιά και νύχια, η χρήση καθαρτικών και διουρητικών ή, α­κό­μη, και η ιδιαίτερα παρορμητική συμπεριφορά με έντονα ξεσπάσματα.
Συζητήστε με τα παιδιά σχετικά με την εικόνα που έχουν τα ίδια για τον εαυτό τους και προ­σπα­θή­­στε να τους περάσετε μια υγιή αντίληψη για την εμφάνιση και το βάρος τους. Εσείς α­πο­τε­λεί­τε το πρότυπό τους, γι’ αυτό και θα πρέπει εσείς πρώτοι απ’ όλους να επιδεικνύετε μια σω­στή συμπεριφο­ρά απέναντι στα θέματα αυτά.
Δώστε έμφαση στην υγεία και όχι στην εμφάνιση. Μάθετε στα παιδιά ότι είναι αποδεκτό και σω­στό να τρώνε όταν πεινάνε και εισάγετε την άσκηση στο καθημερινό πρόγραμμα της οι­κο­γέ­νει­ας.

 7  Η ακμή αποτελεί ένα πρόβλημα που βασανίζει πολλούς εφήβους, κορίτσια και αγόρια. Ο­φεί­λε­ται σε βακτήρια και επηρεάζεται από το άγχος, τις ορμονικές αλλαγές και τον κύκλο της πε­ρι­ό­δου, ενώ ενδέχεται να οφείλεται και σε κληρονομικούς παράγοντες. Ευτυχώς, υ­πάρ­χουν πολλές μέθοδοι α­ντιμετώπισής της.
Εάν το παιδί σας έχει ακμή, συμβουλευτείτε έναν δερματολόγο.

 8  Η εμφάνιση της περιόδου στα κορίτσια σηματοδοτεί την έναρξη μιας σειράς συ­μπτω­μά­των που εν­δέχεται να ποικίλουν σε σοβαρότητα, αλλά μπορεί να τους προκαλέσουν ε­νο­χλή­σεις: κράμπες και πόνοι στην κοιλιά, ιδιαίτερα έντονη ροή, ακανόνιστος κύκλος, δυ­σμη­νόρ­ροι­α κ.ά.
Σε περίπτωση που η κόρη σας υποφέρει από ιδιαίτερα έντονα συμπτώματα ή που α­ντι­με­τω­πί­ζει προβλήματα με την κοινωνική της ζωή εξαιτίας αυτών, συμβουλευτείτε τον γυ­ναι­κο­λό­γο σας, ο οποί­ος θα αποκλείσει τυχόν παθολογικά αίτια και θα της χορηγήσει την κατάλληλη ορ­μο­νι­κή θεραπεία.

Σχολείο και ελεύθερος χρόνος

 9  Η άθληση είναι σημαντική και τα οφέλη της γνωστά σε όλους. Ωστόσο, στην εφηβεία εν­δέ­χε­ται να παρατηρηθεί το φαινόμενο της υπερβολικής άθλησης. Ειδικά οι έφηβοι που α­σχο­λού­νται με τον πρωταθλητισμό μπορεί να ξεπεράσουν τα όρια της υγιούς άθλησης, κάτι που μπο­ρεί να τους κάνει να χάσουν τη χαρά της γυμναστικής, αλλά και να τους δη­μι­ουρ­γή­σει προ­βλή­μα­τα υγείας, καθώς καταπονούν το σώμα τους σε μεγάλο βαθμό, ενώ συχνά συ­νο­δεύ­ουν την υπερβολική άθληση με μεί­ωση της πρόσληψης θερμίδων.
Προσπαθήστε να περάσετε στα παιδιά ένα υγιές πρότυπο διατροφής, άσκησης και τρόπου ζω­ής.
Μην ασκείτε κριτική στο βάρος και την εμφάνιση των άλλων και μην ανάγετε εσείς οι ίδιοι τις α­να­­σφά­λει­ες που έχετε για την εμφάνισή σας σε μείζον θέμα.
Σε περίπτωση που αντιληφθείτε ότι το παιδί σας παίρνει αναβολικά για να βελτιώσει τις α­θλη­τι­κές του επιδόσεις, εξηγήστε του τις καταστροφικές συνέπειες στην υγεία του και μιλήστε με τον γιατρό σας σχετικά με πιθανούς τρόπους βοήθειάς του.

 10  Βοηθήστε τα παιδιά στις ακαδημαϊκές τους υποχρεώσεις. Προσφέρετέ τους τον κα­τάλ­λη­λο χώρο, για να κάνουν τις σχολικές τους εργασίες χωρίς ενοχλήσεις και πε­ρι­σπα­σμούς (τη­λε­ό­ρα­ση, τηλέ­φωνο, υπολογιστής). Εάν χρειάζεται να χρησιμοποιούν τον υπολογιστή για τις σχο­λι­κές τους υπο­χρεώσεις, ελέγξτε τους ιστότοπους που επισκέπτονται και προ­μη­θευ­τεί­τε έ­να κατάλληλο λογισμικό επιτήρησης και απαγόρευσης διέλευσης σε ανεπιθύμητες σελίδες.
Τονίστε τη σημασία του σχολείου και των εργασιών του και επιμείνετε στην τήρηση του προ­γράμ­­μα­τος που έχετε ορίσει. Διδάξτε τους πώς να οργανώνουν τον χρόνο τους.
Έχετε επαφή με το σχολείο και προσπαθήστε να είστε ενήμεροι για τις επιδόσεις τους. Το­νί­στε ότι σημασία για εσάς έχουν τα ίδια και όχι οι καλοί βαθμοί, αλλά ότι αυτοί μπορούν να α­πο­τε­λέ­σουν ε­φόδιο για το μέλλον τους.

Σχέση με το άλλο φύλο

 11  Η εφηβεία είναι η περίοδος κατά την οποία τα παιδιά αρχίζουν να δείχνουν ενδιαφέρον για το αντί­θετο φύλο και να βγαίνουν ραντεβού. Ως γονείς δεν είναι κάτι που μπορείτε να το α­πο­τρέ­ψε­τε. Μπορείτε, όμως, να ορίσετε σαφείς κανόνες σχετικά με τα ωράρια και τις συ­νή­θει­ες του παιδιού σας.
Εξηγήστε του ότι δε χρειάζεται να κάνει ό,τι και οι φίλοι του αν δεν το επιθυμεί και διδάξτε του τον σεβασμό προς τον εαυτό του αλλά και προς τον εκάστοτε μελλοντικό σύντροφό του.

 12  Μέσα από την επαφή του με το άλλο φύλο το έφηβο παιδί σας θα αρχίσει να δείχνει ε­πί­σης ενδια­φέρον για το σεξ.
Εξηγήστε του ότι το σεξ δεν είναι κάτι κακό, αλλά και ότι δε θα πρέπει να το κάνει εάν δε νιώ­θει έτοιμο γι’ αυτό.
Εξηγήστε του ότι δεν πρέπει να πέσει θύμα συναισθηματικού εκβιασμού («αν με α­γα­πού­σες, θα το έκανες») και ότι κανείς δεν μπορεί να το εξαναγκάσει.
Μιλήστε μαζί του για τους κινδύνους που συνδέονται με το σεξ, όπως μια ανεπιθύμητη ε­γκυ­μο­σύ­νη ή οι σεξουαλικά μεταδιδόμενες ασθένειες, και αναφέρετέ του τους τρόπους α­ντι­σύλ­λη­ψης και τη ση­μασία τους.

Έφηβοι και καταχρήσεις

 13  Στην εφηβεία ξεκινούν πολλές «κακές συνήθειες» όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλ­κο­όλ και η χρήση ναρκωτικών ουσιών.
Μιλήστε στα παιδιά για τις βλαβερές συνέπειες που έχουν οι συνήθειες αυτές για την υγεία και την εμφάνισή τους και συζητήστε μαζί τους σχετικά με τους λόγους που οδηγούν σε αυτές.
Μάθετέ τα να λένε όχι και να μην παρασύρονται από άλλους.
Εξηγήστε τους για ποιο λόγο δεν πρέπει να οδηγούν όταν έχουν πιει ή να δέχονται να μπουν σε αυτοκίνητα με οδηγούς που έχουν πιει ή έχουν κάνει χρήση ουσιών.
Τονώστε την αυτοπεποίθησή τους, ώστε να μη στρέφονται σε ουσίες για να καλύψουν τις α­να­σφά­­λει­ές τους.
Όπως πάντα, να θυμάστε ότι εσείς αποτελείτε το πρότυπό τους, ότι είναι σημαντικό να ξέ­ρουν ότι ακολουθείτε έναν υγιή τρόπο ζωής και ότι, όπως κι εσείς, μπορούν κι αυτά να είναι χα­ρού­με­να χω­ρίς να χρειάζονται ουσίες που θα τους φτιάξουν τη διάθεση.

ΠΗΓΗ: www.e-child.gr